تست وکسلر و ویژگی‌های آن

امروزه تست وکسلر یکی از بهترین و پرکاربردترین آزمون‌های دنیا برای سنجش IQ است. این آزمون یک آزمون انفرادی است و به وسیله یک آزمون‌گیرنده اجرا می‌شود. این تست ۲ بخش مقیاس عملی و کلامی دارد که هر کدام هفت مورد را می‌سنجد. در ادامه مقاله به بررسی و معرفی تست وکسلر می‌پردازیم.

معرفی تست وکسلر

هوش طبق تعریف وکسلر عبارت است از: گنجایش فرد برای درک و فهم و مسلط شدن بر محیط اطراف خود. او مقیاس‌های سنجش هوش را در راستای این تعریف به وجود آورده است. دیوید وکسلر سه مجموعه آزمون برای گروه‌های سنی مختلف طراحی کرده است؛ این تست‌ها علاوه بر این که بهره هوشی کلی را مشخص می‌کنند، بهره هوش کلامی (‌VIQ) و هوش عملی (PIQ‌) را نیز مشخص می‌کنند. مجموعه آزمون‌های وکسلر مقیاس‌های متفاوتی دارد که برای اندازه‌گیری و ارزیابی توانایی‌های افراد متفاوت است و با ترکیب آن‌ها گنجایش و توانایی‌های هوش کلی مشخص می‌شود.

مقیاس تست وکسلر از دو بخش تشکیل شده است؛‌ قسمتی از آن مربوط به درک زبان است و به استفاده از زبان به صورت‌های مختلف مانند صحبت کردن، خواندن و نوشتن نیاز دارد. این مجموعه سوالات هوش کلامی را اندازه‌گیری می‌کنند. قسمت دیگر این آزمون نیز هوش عملی یا غیرکلامی را اندازه‌گیری می‌کند. اندازه‌گیری بهره هوش غیرکلامی به استفاده و کاربرد زبان بستگی ندارد و برای اقلیت‌های فرهنگی به خصوص کودکان دو زبانه و کودکانی با فقر محیطی سنجش دقیق‌تر و مناسب‌تری دارد. 

ضریب هوشی بر‌اساس انحراف از میانگین گروه سنی افراد مشخص می‌شود.

تاریخچه آزمون وکسلر

در سال ۱۹۳۹ اولین مقیاس هوشی وکسلر برای سنجش هوش بزرگسالان منتشر شد. با گذشت زمان این مقیاس‌ها مورد تجدید‌نظر قرار گرفتند و در سال ۱۹۵۵ مقیاسی به نام مقیاس هوشی وکسلر برای سنجش هوش بزرگسالان منتشر شد. در سال ۱۹۶۴ نیز مقیاس دوم به عنوان مقیاس هوشی وکسلر برای سنجش میزان هوش کودکان منتشر شد. آزمون وکسلر کودکان برای افراد زیر ۱۶ سال کاربرد دارد و به ۲ بخش تقسیم می‌شود: آزمون وکسلر کودکان (WISC) برای افراد ۶ تا ۱۶ سال و آزمون وکسلر کودکان (WPPSI) که  برای افراد ۴ تا ۶ سال کاربرد دارد. 

مقیاس هوشی وکسلر برای بزرگسالان هنگام اندازه‌گیری هوش در حال رشد کاربردی ندارد؛ بلکه هوش در حال پس‌روی را اندازه می‌گیرد.  این مسئله باعث می‌شود نتوانیم از مقیاس هوشی کودکان برای بزرگسالان استفاده کنیم. در غیر این صورت از نظر رغبت و روایی، سرعت انجام کار، عادت‌ها و نامتناسب بودن هنجارهای سن عقلی و ضریب هوشی برای افرادی که از سن رشد خود عبور کرده‌اند نقص‌هایی وجود خواهد داشت.

روش‌های نمره‌گذاری و اجرای تست وکسلر برای بزرگسالان مانند مقیاس هوشی تست وکسلر برای کودکان است؛‌ اما ضریب هوشی بر‌اساس انحراف از میانگین گروه سنی افراد مشخص می‌شود. در تست وکسلر درجه‌بندی ضریب هوشی برای همه سنین، تا ۷۰ سال محاسبه شده است. برای محاسبه ضریب هوشی افراد، سن آن ها در مخرج کسر قرار می گیرد؛ به همین دلیل با بالا رفتن سن، ضریب هوشی افراد کاهش می یابد. 

برای سنجش میزان هوش افراد در سنین مختلف، عملکرد آزمون با نتایج متوسط در دوره ۲۰ تا ۲۴ سالگی که انسان بالاترین کارایی ذهنی را دارد مقایسه می‌شود. به این نکته توجه داشته باشید که در محاسبه معمولی، ضریب هوشی مخرج کسر قرار می‌گیرد و در مقیاس کودکان به دلیل اینکه سن زمانی آن‌ها بیشتر از ۱۶ سال نمی‌شود، حداکثر ۱۶ است. پس از مقیاس وکسلر بزرگسالان، مقیاس‌های کوتاه‌شده متفاوتی جایگزین شدند که با آن مقیاس همبستگی بالایی داشتند.

تست وکسلر

مقیاس هوشی تست وکسلر برای کودکان

مقیاس هوشی تست وکسلر برای کودکان یک آزمون تحلیلی است که نمره‌گذاری آن براساس میزان موفقیت آزمون‌دهنده انجام می‌شود. این تست برای کودکان ۵ تا ۱۵ سال طراحی شده است. مقیاس‌های هوشی تست وکسلر برای کودکان، از ۱۲ خرده آزمون تشکیل شده است که ۲خرده آزمون آن برای افراد اختیاری بوده و می‌توان آن را با ۲ خرده آزمون دیگر جایگزین کرد. خرده آزمون‌ها در این تست طبق ویژگی‌های کلامی و غیرکلامی به ۲ گروه تقسیم می‌شوند که عبارت‌اند از:

۱- گروه کلامی: این گروه شامل اطلاعات عمومی، ادراک عمومی، مسائل عددی، تشابه‌ها، لغات و حافظه عددی است.

۲- گروه غیرکلامی: این گروه شامل تکمیل تصاویر، تنظیم داستان‌های تصویری، مکعب‌ها، الحاق قطعات، رمزنویسی و مازها است.

به این نکته توجه داشته باشید که خرده آزمون‌های گروه کلامی میان خود و خرده آزمون‌های غیرکلامی نیز میان خود همبستگی زیادی دارند، اما همبستگی گروه‌های کلامی و غیرکلامی در حالت کلی بسیار ضعیف است.

مقیاس هوشی تست وکسلر برای بزرگسالان هوش در حال پس‌روی را اندازه‌گیری می‌کند.

مقیاس هوشی تست وکسلر برای بزرگسالان

همان‌طور که گفته شد، مقیاس هوشی تست وکسلر برای بزرگسالان هنگام اندازه‌گیری هوش در حال رشد کاربردی ندارد، بلکه هوش در حال پس‌روی را اندازه‌گیری می‌کند. بنابراین نمی‌توان از مقیاس هوشی تست وکسلر برای کودکان استفاده کرد؛‌ زیرا از نظر رغبت، سرعت انجام کار، عادت و نامتناسب بودن هنجارهای سن عقلی و ضریب هوشی افراد در سنین مختلف، برای کسانی که سن رشد خود را به پایان رسانده‌اند معایب و نقص‌هایی وجود خواهد داشت.

روش نمره‌گذاری و اجرا در این تست نیز مانند مقیاس هوشی تست وکسلر برای کودکان است و ضریب هوشی افراد بر‌اساس انحراف از میانگین گروه سنی افراد مشخص می‌شود. (میانگین ۱۰۰ و انحراف معیار ۱۵ است). درجه‌بندی این تست برای همه سنین تا ۷۰ سالگی کاربرد دارد و زمانی که ضریب هوشی مشخص می‌شود مخرج کسر سن زمانی افراد را نشان می‌دهد که به تناسب سن کاهش پیدا می‌کند.

همچنین بخوانید: «۴ تست برای استعدادیابی بزرگسالان»

خرده آزمون‌های کلامی و غیر‌کلامی مقیاس آمریکایی تست وکسلر

خرده آزمون‌های کلامی مقیاس آمریکایی تست وکسلر عبارت‌اند از:

۱- اطلاعات عمومی (۲۵ سوال)

۲- ادراک کلامی (۱۰ سوال)

۳- حافظه عددی به صورت مستقیم و معکوس

۴- استدلال ریاضی (۱۰ سوال شفاهی و ۲ سوال کتبی)

۵- لغات تکمیلی (۴۲ لغت)

۶- تشابهات

خرده آزمون‌های غیرکلامی مقیاس آمریکایی تست وکسلر عبارت‌اند از:

۱- ادراک تصویری

۲- تصاویر ناقص

۳- ساختن تصاویر (هماهنگی حرکتی و بینایی)

۴- دقت و تداعی

۵- استدلال عملی

ویژگی‌های تست وکسلر برای بزرگسالان

تست وکسلر برخی ویژگی‌ها دارد که به بزرگسالان برای سنجش هوش آن‌ها کمک می‌کند. این ویژگی‌ها عبارت‌اند از:

۱- تست وکسلر آزمونی است که آزمون‌دهنده به میزان موفقیت خود امتیاز می‌گیرد و نمره خام او به نمره ترازشده تبدیل می‌شود.

۲- این تست یک آزمون مختلط یا ناهمگن است که از ۱۱ عنصر تشکیل شده و سوالات هر یک از آن با دشواری زیاد تنظیم می‌شود.

۳- نمره‌گذاری در این مقیاس بسیار ساده‌تر از مقیاس‌های قبلی است؛ زیرا پاسخ‌ها درجه‌بندی می‌شوند.

۴- درجه‌بندی برای افراد با سنین مختلف، در شرایط عینی انجام می‌شود.

۵- هوش کلامی و هوش غیر‌کلامی را که ۲ جنبه اساسی هوش هستند به طور جداگانه اندازه‌گیری می‌کند.

۶- ماهیت سوالات این آزمون‌ها براساس علایق و رغبت بزرگسالان طراحی شده است.

تست وکسلر

معایب تست وکسلر

آزمون‌های هوش وکسلر یا تست وکسلر معایبی نیز دارد که عبارت‌اند از:

۱- نمرات خرده آزمون‌ها با افزایش سن برای افراد با سن بالاتر از ۷۰ سال کاهش پیدا می‌کند، اما کاهش در هر خرده آزمون متفاوت است؛ بنابراین متخصصی که این تست را تفسیر می‌کند ممکن است این پراکندگی‌ها را اشتباه تفسیر کرده و آن‌ها را به نقاط قوت و ضعف این افراد نسبت دهد.

۲- تست وکسلر ممکن است در برخی اقلیت‌های قومی، اجتماعی و اقتصادی کاربر زیادی نداشته باشد.

۳- تست وکسلر در مقایسه با تست استنفورد بینه، دامنه‌های انتهای هوشی کمتر از ۴۰ و بالاتر از ۱۶۰ را اندازه‌گیری نمی‌کند و فقط در هوش متوسط همبستگی دارد، اما در هوش خیلی بالا و هوش خیلی پایین همبستگی کمی دارد.

۴- این تست در تفسیر بهره هوشی سنین مختلف مشکل دارد؛ زیرا در دو انتهای طیف سنی معیاریابی درستی نشده است. برای مثال اگر سن فردی۶ سال تمام باشد این تست نتیجه دقیقی دارد اما اگر ۶ سال و سه ماه باشد، نتیجه تست دقیق نمی‌شود و برای تفسیر آن از روش مقایسه و استنتاج استفاده می‌کنند. 

۵- اصلی‌ترین ایراد این تست این است که تنوع داده درباره اعتبار و ارزشمندی تست ندارد.

۶- در نمره‌گذاری برخی قسمت‌ها مانند ادراک و استنباط، شباهت‌ها و مخزن لغات درجه‌‌بندی معینی در تفسیر تست دارد؛ بنابراین اگر فردی که تست را ارزیابی می‌کند، سخت‌گیر باشد نسبت به بقیه کمتر نمره می‌دهد.

۷- این تست از لحاظ وسعت تست‌هایی که می‌تواند اندازه‌گیری کند محدودیت دارد؛ یعنی نمی‌تواند مواردی را مانند نیاز به پیشرفت، انگیزه، خلاقیت و موفقیت بسنجد.

مشخصات کودکان LD در تست وکسلر

کودکانی که به مراکز LD (اختلال در یادگیری) معرفی می‌شوند و پس از انجام تست LD شناخته می‌شوند، ویژگی‌هایی دارند که عبارت‌اند از:

۱- در نیم‌رخ نمودار نمرات این افراد قله و فرورفتگی وجود دارد و دارای پراکندگی‌های زیاد است.

۲- در حافظه ارقام، حساب و تطبیق علائم نمرات پایینی دارند.

۳- نمرات هوش کلامی و هوش غیرکلامی آن‌ها تفاوت زیادی دارد.

۴- بین بالاترین و پایین‌ترین نمره آزمون‌های آن‌ها تفاوت زیادی وجود دارد.

۵- نمرات مفهوم‌سازی کلامی آن‌ها پایین است.

۶- نمرات ریزآزمون‌ها با میانگین نمرات کلامی و عملی تفاوت زیادی دارد. 

تست وکسلر را در ۲ نوبت زمانی نزدیک به یکدیگر اجرا نکنید؛ بهتر است بین انجام تست‌ها بیش از یک هفته فاصله وجود داشته باشد.

نکاتی برای انجام تست وکسلر

بهتر است فرد آزمون‌گیرنده هنگام انجام تست وکسلر به برخی نکات توجه داشته باشد که عبارت‌اند از:

۱- هیچ‌گاه بدون رجوع به پارامترها و معیارها تست را امتیاز‌گذاری و تفسیر نکنید، حتی اگر در انجام این کار تسلط زیادی داشته باشید؛ زیرا پاسخ‌های فرد آزمون‌دهنده به ویژه در خرده تست‌های درک و فهم، مفهوم لغات و شباهت‌ها از یکدیگر متمایز است.

۲- برای انجام تست آگاه باشید که فرد فضا و وضعیت موجود را پذیرفته باشد؛ زیرا بیشتر افرادی که برای انجام تست مراجعه می‌کنند در سنین پایین قرار دارند و هر کدام از آن‌ها ویژگی‌های رفتاری خاصی دارند. 

۳- قبل از انجام تست وکسلر باید مسائلی مانند بی‌قراری، استرس، خشونت و مشکلات مانند آن را رفع کرده سپس تست را اجرا کنید.

۴- هنگام اجرای تست وکسلر باید به محیط توجه زیادی داشته باشید؛‌ نور و حرارت اتاق مناسب باشد و هیچ محرکی سکوت آن را به هم نزند. همچنین میز و صندلی فرد آزمون‌دهنده باید متناسب با قد او باشد.

۵- منعطف بودن در دامنه زمانی در انجام تست وکسلر اهمیت زیادی دارد. برای انجام تست وکسلر حدود یک ساعت و ۱۵ دقیقه زمان لازم است؛‌ بنابراین پیشنهاد می‌شود که تست وکسلر را در ۲ نوبت زمانی نزدیک به یکدیگر اجرا نکنید. بهتر است بین انجام تست‌ها بیش از یک هفته فاصله وجود داشته باشد.

تست وکسلر

نتیجه‌گیری

در این مقاله تست وکسلر و ویژگی‌های آن را بررسی کردیم. دیوید وکسلر سه مجموعه آزمون برای گروه‌های سنی مختلف طراحی کرده است؛ این تست‌ها علاوه بر این که بهره هوشی کلی را مشخص می‌کنند، بهره هوش کلامی (‌VIQ) و هوش عملی (PIQ‌) را نیز مشخص می‌کنند. مجموعه آزمون‌های وکسلر مقیاس‌های متفاوتی دارد که برای اندازه‌گیری و ارزیابی توانایی‌های متفاوت افراد است و با ترکیب آن‌ها گنجایش و توانایی‌های هوش کلی مشخص می‌شود.

مقیاس هوشی وکسلر برای بزرگسالان هنگام اندازه‌گیری هوش در حال رشد کاربردی ندارد؛ بلکه هوش در حال پس‌روی را اندازه می‌گیرد. این مسئله باعث می‌شود نتوانیم از مقیاس هوشی کودکان برای بزرگسالان استفاده کنیم؛ زیرا از نظر رغبت، صحت، سرعت انجام کار، عادت‌ها و نامتناسب بودن هنجارهای سن عقلی و ضریب هوشی برای افرادی که از سن رشد خود عبور کرده‌اند نقص‌هایی خواهد داشت.

همچنین بخوانید: «انواع هوش گاردنر؛ هوش9گانه Gardner(اینفوگرافیک)»

مرور این مطلب در ۳۰ ثانیه

نظر سردبیر
4.2/5
نظر نویسنده
4.2/5

همچنین بخوانید

پاسخی بگذارید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

من معصومه کلانتری نویسنده،سخنران،مربی و مشاور استعدادیابی هستم؛ مدتهاست که بیشتر زمان خود را صرف تحقیق و پژوهش در حوزه استعدادیابی کرده‌ام.

از من بیشتر بدانید …