روانشناسی شخصیت چیست؟

روانشناسی شخصیت ابعاد مختلف شخصیت انسان مانند جنبه‌های ادراکی، هیجانی، ارادی و بدنی افراد را می‌سنجد و چگونگی سازگاری او با محیط را مورد مطالعه قرار می‌دهد. دانشجویان رشته روانشناسی شخصیت نیز به مطالعه عواملی مانند الگوهای خاص تفکر و احساسات و رفتارهایی که باعث تمایز انسان‌ها از یکدیگر می‌شود می‌پردازند. روانشناسانی که در این رشته تحصیل کرده‌اند معمولا در محیط‌های علمی به عنوان مدرس یا پژوهشگر فعالیت می‌کنند.

شخصیت هر فرد، الگوهای رفتاری و روش‌های تفکر او است که تعیین‌کننده سازگاری او با محیط است.

شخصیت شناسی

در علم روانشناسی شخصیت تعریف‌های مختلفی برای شخصیت شناسی وجود دارد که هر کدام از آن‌ها بر یک وجه از شخصیت انسان تاکید دارد. هیلگارد روانشناس آمریکایی در تعریف شخصیت می‌گوید: «شخصیت هر فرد، الگوهای رفتاری و روش‌های تفکر او است که تعیین‌کننده سازگاری او با محیط است.» برخی روانشناسان دیگر شخصیت را به ویژگی‌های پایدار فرد نسبت می‌دهند و آن را به صورت مجموعه‌ای از ویژگی‌ها تعریف می‌کنند که ثبات و پایداری دارند و باعث پیش‌بینی رفتارهای آینده فرد می‌شوند.

شخصیت یا Personality از ریشه لاتین کلمه Persona گرفته شده است که معنی لغوی آن نقاب و ماسک است. این نام‌گذاری به دلیل ماسک و نقابی است که بازیگران یونان و روم در گذشته بر چهره خود می‌گذاشتند؛ زیرا آن‌ها معتقد بودند شخصیت هر فرد، ماسکی است که بر چهره خود می‌زند تا از افراد دیگر متمایز باشد. 

شخصیت به ویژگی‌هایی مانند اندیشه، احساسات، ادراک شخص از خود، طرز فکر و بسیاری از عادت‌ها گفته می‌شود که نشان‌دهنده رفتار یک شخص است. تعاریفی که برای شخصیت شناسی ارائه می‌شود نشان‌دهنده این است که همه معانی شخصیت را نمی‌توان از یک تعریف واحد به دست آورد.

روانشناسی شخصیت

شخصیت

شخصیت از الگوهای فکری، احساسی و رفتاری تشکیل شده است که افراد را از یکدیگر متمایز می‌کند و در طول زندگی آن‌ها ثابت می‌ماند. به این منظور رشته روانشناسی شخصیت به ويژگی‌های ثابت رفتار افراد و تشابهاتی که با یکدیگر دارند می‌پردازد. شخصیت هر فرد ویژگی‌هایی دارد که عبارت‌اند از:

۱- سازمان‌یافته و سازگار است.

۲- با اینکه پدیده‌ای روانی است اما تحت تاثیر فرآیندها و نیازهای بیولوژیکی قرار می‌‌گیرد. 

۳- باعث پدید آمدن رفتارها می‌شود.

۴- از طریق رفتار، احساسات و افکار افراد مشخص می‌شود. 

شخصیت از دید روانشناسی

از دیدگاه روانشناسان، همه افراد دارای شخصیت هستند که باید به صورت علمی مورد مطالعه قرار گیرد. به این منظور نظریه‌هایی به نام نظریه روانکاوی کلاسیک، نظریه روانکاوی نوین، نظریه انسان‌گرایی، نظریه شناختی، نظریه یادگیری اجتماعی و… در حوزه مطالعه روانشناسی شخصیت ارائه شده است. 

همچنین بخوانید: «شناسایی ۵ عامل اصلی شخصیت افراد با تست نئو»

تاریخچه روانشناسی شخصیت

مطالعه در حوزه روانشناسی شخصیت از دوره یونان باستان شروع شده است. در آن زمان تفاوت افراد از نظر خلق و مزاج از طریق مزاج‌های چهارگانه خون، یعنی صفرای سیاه، بلغم و صفرای زرد مشخص می‌شد و طبق آن، افراد به چهار تیپ شخصیتی دموی مزاج، سوداوی مزاج (مالیخولیایی)، بلغمی مزاج و صفراوی مزاج طبقه‌بندی می‌شدند. این نظریه تا قرن ۱۹ ادامه داشت.

نظریه‌های شخصیت در طول شکل‌گیری تحت تاثیر عوامل زیادی قرار گرفته‌اند که در میان آن‌ها چهار مورد پیشرفت طب بالینی اروپا، روش‌های روان‌سنجی، روانشناسی رفتارگرایی و روانشناسی گشتالت نقش اساسی داشته‌اند. علاوه بر این موارد عوامل تاریخی نیز در شکل‌گیری روانشناسی شخصیت تاثیرگذار بودند.

روانشناسان شخصیت برای مطالعه و تحقیق از چهار نوع داده استفاده می‌کنند که عبارت‌اند از: داده‌های مربوط به سوابق زندگی فرد، داده‌های جمع‌آوری‌شده توسط مشاهده‌گر، داده‌های حاصل از آزمون‌ها و داده‌های حاصل از گزارش‌های شخصی.

مطالعه شخصیت

روش‌های متفاوتی برای مطالعه شخصیت وجود دارد که هر کدام مزایا و معایبی دارند. این روش‌ها عبارت‌اند از:

۱- روش‌های تجربی

در این روش پژوهشگران متغیرهای مورد نظر خود را کنترل می‌کنند و نتایج را می‌سنجند. این روش علمی‌ترین روش تحقیق است؛ اما زمانی که موضوع مورد مطالعه جنبه‌هایی از شخصیت مانند انگیزه‌ها، هیجانات و تمایلات افراد باشد ممکن است کمی پیچیده شود.

۲- مطالعه موردی و روش‌های خودگزارشی

این روش بر‌اساس تحلیل عمیق فرد و اطلاعات جمع‌آوری‌شده از آن انجام می‌شود. مطالعه موردی به تفسیر مشاهده‌کننده و روش خودگزارشی به حافظه فرد مورد نظر بستگی دارد؛ بنابراین این روش‌ها ذهنی هستند و تعمیم آن‌ها به جامعه بزرگتر دشوار است.

روش تحقیقات بالینی به اطلاعات جمع‌آوری‌شده از بیماران بستری در طول دوره درمان بستگی دارد.

۳- تحقیقات بالینی

این روش به اطلاعات جمع‌آوری‌شده از بیماران بستری در طول دوره درمان بستگی دارد و بسیاری از نظریه‌های شخصیت شناسی بر پایه پژوهش‌های بالینی قرار دارند. به دلیل اینکه موضوعات تحقیق منحصربه‌فرد و نشان‌دهنده رفتار ناهنجار هستند، این روش ذهنی و تعمیم آن بسیار دشوار است.

روانشناسی شخصیت

نظریه‌های شخصیت

همان‌طور که گفته شد از دیدگاه روانشناسان، همه افراد دارای شخصیت هستند که باید به صورت علمی مورد مطالعه قرار گیرد. به این منظور نظریه‌هایی در حوزه مطالعه روانشناسی شخصیت ارائه شده است که عبارت‌اند از:

۱- نظریه‌های بیولوژیک

طبق این نظریه عوامل ژنتیکی نشان‌دهنده نوع شخصیت افراد هستند. پژوهش‌هایی که بر وراثت افراد انجام شده است، ارتباط بین عوامل ژنتیکی و ویژگی‌های شخصیتی را نشان می‌دهند. یکی از معروف‌ترین نظریه‌پردازان ژنتیکی هانس آیزنک است؛ او میان جنبه‌های شخصیتی و فرآیندهای بیولوژیکی ارتباط برقرار کرد. برای مثال او معتقد است افراد درون‌گرا، تحریک مغزی بالایی دارند که باعث می‌شود از تحریک دوری کنند. همچنین افراد برون‌گرا تحریک مغزی کمی دارند که باعث می‌شود در جست‌وجو تجربه‌هایی که مغز را تحریک می‌کند باشند.

۲- نظریه‌های رفتاری

طبق نظریه‌های رفتاری شخصیت افراد از تعامل آن‌ها با محیط حاصل می‌شود. نظریه‌پردازان رفتاری، رفتارهای قابل مشاهده و قابل اندازه‌گیری را مشاهده می‌کنند و نظریه‌هایی را که به افکار و احساسات درونی مرتبط می‌شوند رد می‌کنند. اسکینر و آلبرت بندورا از معروف‌ترین نظریه‌پردازان رفتاری هستند.

۳- نظریه‌های روان‌پویشی

نظریه‌های روان‌پویشی تحت تاثیر کارهای زیگموند فروید است و بر تاثیر ناخودآگاه و تجربه‌های کودکی بر ذهن افراد تاکید دارد. نظریه‌های روان‌پویشی شامل «نظریه‌ مرحله روانی-جنسی» فروید و «نظریه مراحل رشد روانی-اجتماعی» اریکسون است.

نظریه‌های انسان‌گرایانه تاکید زیادی بر اهمیت اراده آزاد و تجربه‌های فردی در رشد شخصیت افراد دارد.

۴- نظریه‌های انسان‌گرایانه

نظریه‌های انسان‌گرایانه تاکید زیادی بر اهمیت اراده آزاد و تجربه‌های فردی در رشد شخصیت افراد دارد. این نظریه‌پردازان تاکید زیادی به مفهوم خودشکوفایی دارند. کارل راجرز و آبراهام مزلو از معروف‌ترین نظریه‌پردازان در حوزه نظریه‌های انسان‌گرایانه هستند.

نتیجه‌گیری

در این مقاله به روانشناسی شخصیت و بررسی نظریه‌های شخصیت شناسی پرداختیم. روانشناسی شخصیت ابعاد مختلف شخصیت انسان مانند جنبه‌های ادراکی، هیجانی، ارادی و بدنی افراد را می‌سنجد و چگونگی سازگاری او با محیط را مورد مطالعه قرار می‌دهد. دانشجویان رشته روانشناسی شخصیت نیز به مطالعه عواملی مانند الگوهای خاص تفکر، احساسات و رفتارهایی که باعث تمایز انسان‌ها از یکدیگر می‌شود می‌پردازند.

همچنین بخوانید: «خودشناسی؛ گامی مهم در رشد و توسعه فردی»

مرور این مطلب در ۳۰ ثانیه

نظر سردبیر
4.2/5
نظر نویسنده
4.2/5

همچنین بخوانید

پاسخی بگذارید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

من معصومه کلانتری نویسنده،سخنران،مربی و مشاور استعدادیابی هستم؛ مدتهاست که بیشتر زمان خود را صرف تحقیق و پژوهش در حوزه استعدادیابی کرده‌ام.

از من بیشتر بدانید …